Đa số các trường hợp trẻ chậm nói đều ít nhiều ảnh hưởng từ môi trường sống và các vấn đề phát triển tâm lý ở trẻ nhỏ. Do đó, chúng ta cần nắm chắc các mốc phát triển ngôn ngữ ở trẻ theo từng lứa tuổi để biết khi nào con của mình có dấu hiệu chậm nói.

Khi cha mẹ nhận thấy các dấu hiệu dưới đây, là những dấu hiệu khởi phát của chậm nói, bạn cần cho trẻ đi khám, đánh giá để được tư vấn ngay nguyên nhân gây ra tình trạng này:

-Trẻ không phản ứng lại với giọng nói của bố mẹ hay âm thanh to khi trẻ từ sáu đến 8 tuần tuổi.

-Cha mẹ cười đùa với trẻ nhưng trẻ gần như không có phản ứng khi đã 2 tháng tuổi.

-Trẻ có biểu hiện thờ ơ với người và mọi vật xung quanh khi đã 3 tháng tuổi.

-Không có phản xạ quay đầu khi nghe thấy các âm thanh phát ra lúc trẻ 4 tháng.

-Chưa nói được các từ đơn khi đã trẻ đã 18 tháng tuổi, chưa nói được những câu 2 từ khi đã 24 tháng tuổi hoặc không thể nói được những câu đơn giản khi đã 36 tháng tuổi.

*Hướng dẫn cách dạy trẻ chậm nói

Dù bất kể nguyên nhân trẻ chậm nói do các yếu tố về thể chất, sinh học, hay các yếu tố về tâm lý và môi trường sống, thì một số chiến lược sau sẽ giúp con cải thiện tình tình trạng chậm nói:

Nói chuyện với trẻ nhiều hơn

Hãy nói chuyện với trẻ mọi lúc mọi nơi, lúc cho bé ăn, bé tắm, ru bé ngủ…bằng những câu từ đơn giản, ngắn gọn và rõ ràng. Xin lưu ý, hãy bắt đầu từ các danh từ và động từ để trẻ dễ dàng nghe hiểu được một cách trực quan, sinh động.

-Với trẻ chưa có ngôn ngữ, có âm chưa rõ nghĩa: hãy bắt chước những âm đó của trẻ, sau dần hướng đến những âm, những từ có ý nghĩa hơn. Ví dụ: trẻ hay aaaaa, ba ba ba, ta ta ta… cha mẹ hãy hướng trẻ tới những âm như: “ba” “mẹ” “cá”, “gà”…

-Với trẻ có nói được các từ đơn: hãy giao tiếp và hướng dẫn trẻ bắt chước nói câu hai từ. Khi trẻ muốn ăn vặt, cha mẹ dạy trẻ nói: ăn bánh, uống nước…. Khi dạy trẻ chào một ai đó, cha mẹ dạy trẻ nói: ạ mẹ, ạ bố, ạ bà… Khi muốn nhận/muốn lấy một đồ gì đó từ người khác, cha mẹ dạy trẻ nói: xin ạ, xin cô, xin chị, xin mẹ…

-Với trẻ nói được thường xuyên câu đôi, bạn tiếp tục giao tiếp và hướng dẫn trẻ biết bắt chước và có thói quen nói câu cụm, câu đơn ngắn và dần là những câu ghép, câu phức, câu điều kiện.

Ảnh minh họa: Phòng can thiệp tại Bệnh viện Sản Nhi

Nói chậm, rõ ràng

Khi bạn học một ngôn ngữ nào cũng vậy, bạn cần được nghe một cách chậm và rõ ràng thì bạn mới có thể học theo và nói được chuẩn nhất. Trẻ cũng như vậy, bạn cần nói thật chậm rõ ràng từng từ cho trẻ nghe và hiểu. Đối với các bạn hát, bạn cũng nên hát chậm, mở rộng miệng để trẻ quan sát cách bạn phát âm được dễ dàng hơn.

Nói chuyện với trẻ ở vị trí ngang tầm mắt

Khi giao tiếp với trẻ, bạn luôn ngồi đối diện trong tầm mắt của trẻ, đồng thời bộc lộ những biểu cảm đáng yêu như khuôn mặt bất ngờ, ngây ngô, mặt hề, hay dán những hình ảnh mà trẻ thích trên khuôn mặt. Những kỹ thuật nhỏ này sẽ tạo nên sự chú ý và tương tác mắt tự nhiên của trẻ với bạn, cũng như tạo hiệu quả cao trong quá trình giao tiếp.

Bắt chước ngôn ngữ của trẻ một cách có chủ đích

Trong giai đoạn đầu học nói, trẻ thường phát âm chưa được chuẩn, đôi khi nói ngọng một cách rất đáng yêu. Đây là hiện tượng thường thấy ở trẻ. Chúng ta có thể chỉnh âm của trẻ một cách tự nhiên bằng cách: Đầu tiên, bắt chước âm gần giống ở trẻ và ngay lập tức hướng đến âm có nghĩa. Ví dụ: “aaaaa…Ạ”, “ba ba ba… BÀ”. Tương tự như vậy, khi trẻ nói ngọng, bạn hãy ghi nhận và chỉnh lại ngay. Ví dụ: “mẹ ơi, con Tá (cá) kìa”, mẹ chỉnh lại “mẹ ơi, con Cá kìa” .

5.Tạo cơ hội nhiều hơn cho trẻ nói chuyện

Điều này rất quan trọng trong việc dạy nói ở trẻ, bởi vì cha mẹ cần cho trẻ biết rằng, việc cần nói hoặc giao tiếp bằng cách nói chuyện là điều cần thiết.

Ví dụ: Trẻ muốn lấy một cái ô tô, nhưng nó ở xa mà trẻ khóc hay a ư, hoặc kéo tay hướng đến đồ vật đó để bạn lấy giúp. Thì khi đó, bạn thay vì ngay lập tức đáp ứng nhu cầu của trẻ, bạn hãy hỏi “con muốn lấy gì?” và hướng con đến một số câu trả lời mẫu như: Con lấy cái gì?, con nói đi” – “con lấy ô tô”…

6.Hãy luôn trả lời bé

Khi trẻ chưa nói nhưng cũng có những giao tiếp bằng cử chỉ, vì vậy bạn hãy luôn nói chuyện với trẻ và trả lời những điều trẻ muốn biết.

7.Không nên cho trẻ sử dụng nhiều thiết bị điện tử

Đừng vì công việc của bạn quá bận rộn, không có thời gian chăm sóc trẻ, trò chuyện với trẻ, hay khi bạn thấy trẻ hoạt động quá mức… mà cho trẻ sử dụng những thiết bị như Tivi, iPad, điện thoại…sớm. Chính điều này sẽ hạn chế khả năng giao tiếp của trẻ và là một phần nguyên nhân khiến trẻ bị chậm nói.

9.Thăm khám các bác sĩ chuyên môn kịp thời

Nếu cha mẹ thấy con có một số những biểu hiện của chậm nói, kèm theo những rối loạn khác hoặc bạn đã áp dụng các biện pháp tích cực nhất nhưng trẻ vẫn chậm nói thì cha mẹ cần phải cho trẻ thăm khám và tư vấn tâm lý kịp thời, nhằm để chẩn đoán sớm nhất các vấn đề con có thể gặp phải. Từ đó đưa ra các biện pháp điều trị phù hợp nhất.

Trẻ chậm nói được phát hiện sớm và can thiệp sớm ( tốt nhất là 2-4 tuổi) sẽ có hiệu quả can thiệp tốt hơn, giảm các ảnh hưởng về chức năng sinh hoạt, học tập, hòa nhập xã hội.

Đăng ký khám: Phòng khám Tâm bệnh – Khoa Nội nhi tổng hợp, Bệnh viện Sản – Nhi tỉnh Bắc Ninh

Thu Huyền- Khoa Nội nhi tổng hợp