Hiếm muộn đang được xem là một chứng bệnh của thời đại khi tỷ lệ mắc ngày càng gia tăng và có dấu hiệu trẻ hóa. Theo một số thống kê mới đây tỷ lệ hiếm muộn, vô sinh ở các cặp vợ chồng tại Việt Nam chiếm 7.7%, tại tỉnh Bắc Ninh theo những thống kê nghiên cứu có khoảng 10% cặp vợ chồng vô sinh hiếm muộn. Vậy hiếm muộn được định nghĩa như thế nào? Cùng tìm hiểu những nguyên nhân dẫn tới tình trạng này.
Hiếm muộn là gì?
Hiếm muộn theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là tình trạng một cặp vợ chồng không thể có thai sau một năm chung sống, giao hợp thường xuyên và không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào. Nếu người vợ trên 35 tuổi, thời gian này được rút ngắn lại chỉ còn 6 tháng.
Theo các chuyên gia, khoảng 85% phụ nữ sẽ thụ thai tự nhiên trong vòng 12 tháng đầu tiên. Trong 3 tháng đầu có quan hệ tình dục không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào thì khả năng sinh sản là 25%. Tỷ lệ này sẽ giảm xuống còn 15% trong 9 tháng còn lại.
Vì vậy với những cặp vợ chồng đang mong con và đã cố gắng từ 6 tháng đến một năm mà vẫn chưa có tin vui thì nên đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt, việc điều trị không nên trì hoãn vì càng lớn tuổi chức năng sinh sản sẽ càng suy giảm.
Hiếm muộn có thể được phân thành hai loại gồm hiếm muộn nguyên phát và thứ phát. Trong đó, hiếm muộn thứ phát là trường hợp hai vợ chồng đã có thai ít nhất một lần. Hiếm muộn nguyên phát là trường hợp vợ chồng chưa từng có thai lần nào.
Nguyên nhân hiếm muộn con
Nguyên nhân xuất phát từ vợ và chồng, có khoảng 40% nguyên nhân đến từ vợ, 40% nguyên nhân đến từ chồng, còn lại đến từ cả hai vợ chồng hoặc hiếm muộn không rõ nguyên nhân.
Một số nguyên nhân gây ra tình trạng hiếm muộn ở nữ giới:
- Rối loạn phóng noãn : PCOS
- Lạc nội mạc tử cung.
- Suy buồng trứng.
- Viêm dính vùng chậu.
- Tắc nghẽn ống dẫn trứng;
- Các bất thường khác về ống dẫn trứng, tử cung như polyp tử cung( cổ tử cung, buồng tử cung), u xơ tử cung, tắc vòi tử cung(ống dẫn trứng), tử cung dị dạng, chít hẹp hay dính cổ tử cung, khuyết sẹo mổ lấy thai cũ,…
- Rối loạn nội tiết : Tăng prolactin, suy giáp,…
- Một số bệnh lý toàn thân : điều trị ung thư bằng hoá chất và tia xạ (vùng chậu ), dị ứng tinh trùng
Một số nguyên nhân gây ra tình trạng hiếm muộn ở nam giới:
- Chất lượng và số lượng tinh trùng không đảm bảo;
- Bệnh tật và quá trình điều trị: Giãn tĩnh mạch thừng tinh, các bệnh nhiễm trùng, xuất tinh ngược dòng, u bướu, tinh hoàn ẩn, mất cân bằng hormone, khiếm khuyết ở 2 ống dẫn tinh, trục trặc khi quan hệ tình dục (rối loạn cương dương, xuất tinh sớm…), bệnh Celiac, sử dụng thuốc (điều trị ung thư, điều trị loét, viêm khớp…), phẫu thuật (thắt ống dẫn tinh, phẫu thuật bìu, tinh hoàn, tuyến tiền liệt…), kháng thể kháng tinh trùng…;
- Bệnh lý di truyền: Hội chứng Klinefelter (47, XXY), mất đoạn nhỏ nhiễm sắc thể Y, bất sản ống dẫn tinh 2 bên…;
- Nguyên nhân môi trường: Tiếp xúc quá nhiều với môi trường nhiệt độ cao hoặc môi trường chứa nhiều hóa chất công nghiệp làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng;
- Lối sống và các nguyên nhân khác: Thiếu vận động, dùng nhiều thức ăn nhanh, sử dụng ma túy, uống rượu, hút thuốc lá…
Dấu hiệu nhận biết tình trạng hiếm muộn
Cả nam giới và nữ giới đều có thể gặp vấn đề về khả năng sinh sản. Dấu hiệu cảnh báo hiếm muộn nam có thể bao gồm:
- Tinh hoàn bị nhỏ lại hoặc teo;
- Ham muốn về tình dục có sự thay đổi;
- Tinh hoàn có sưng đau, nổi cục;
- Gặp các vấn đề về cương dương hoặc xuất tinh…
Sự thay đổi của kinh nguyệt hay các bất thường về nội tiết tố có thể là dấu hiệu của một số bệnh lý liên quan đến hiếm muộn ở nữ bao gồm:
- Kinh nguyệt thất thường, lượng kinh nguyệt nhiều, thời gian kéo dài hoặc ngắn hơn;
- Vô kinh;
- Có thay đổi về ham muốn tình dục;
- Thay đổi về da, nổi mụn trứng cá;
- Tăng cân;
- Đau khi quan hệ tình dục;
- Xuất huyết âm đạo bất thường;
- Khí hư bất thường…
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Khả năng sinh sản của nam giới và nữ giới giảm dần theo tuổi. Đối với phụ nữ, khả năng sinh sản giảm dần khi bước sang độ tuổi 30, và giảm nhanh sau 35 tuổi, đến tuổi 40 cơ hội có thai của phụ nữ giảm đi một nửa. Lý do là khi phụ nữ lớn tuổi thì số lượng và chất lượng noãn ở hai bên buồng trứng bị suy giảm đáng kể.
Tuổi ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, một phần do chất lượng của noãn được phóng thích bị suy giảm. Ở độ tuổi 40, khoảng 75% tổng số noãn bị bất thường về nhiễm sắc thể, điều này làm giảm cơ hội mang thai và tăng nguy cơ sảy thai. Dưới đây là một vài con số thể hiện mối quan hệ giữa tuổi của người phụ nữ và khả năng sinh sản:
- Cơ hội thụ thai hàng tháng giảm từ 20% đối với phụ nữ ở độ tuổi 30 xuống còn 5% cho phụ nữ ở độ tuổi 40.
- Nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể ở thai nhi tăng từ 1/385 đối với phụ nữ ở độ tuổi 30 lên đến 1/63 cho phụ nữ ở độ tuổi 40.
- Việc sảy thai xảy ra ở <10% phụ nữ có độ tuổi 20, trong khi điều này xảy ra ở >50% phụ nữ trên 42 tuổi.
Ở nam giới, sự giảm khả năng sinh sản bắt đầu muộn hơn và khó nhận thấy hơn nhưng vẫn âm thầm diễn ra. Người chồng trên 45 tuổi thì thời gian để người vợ có thai kéo dài gấp 5 lần thời gian của những người đàn ông độ tuổi 20.
Vì vậy với những cặp vợ chồng đang mong con không nên trì hoãn thời gian thăm khám quá lâu, tránh bỏ lỡ thời gian vàng trong điều trị để đạt được kết quả tốt nhất. Với những cặp vợ chồng dưới 35 tuổi và đang cố gắng có con trong ít nhất một năm, hoặc trên 35 tuổi đã cố gắng có con trong 6 tháng mà không có kết quả nên đến gặp các bác sĩ chuyên khoa hỗ trợ sinh sản để được tư vấn và thăm khám hiếm muộn.
Phương pháp chẩn đoán hiếm muộn
Để chẩn đoán hiếm muộn, tùy vào mỗi trường hợp bác sĩ sẽ đưa ra những chỉ định xét nghiệm khác nhau để đảm bảo chẩn đoán chính xác bệnh cũng như kiểm tra sự đáp ứng thuốc của cơ thể với phác đồ điều trị.
Để chẩn đoán hiếm muộn nữ có các phương pháp chẩn đoán như:
* Xét nghiệm cơ bản:
Các xét nghiệm cơ bản để chẩn đoán hiếm muộn nữ bao gồm: Xét nghiệm miễn dịch, xét nghiệm AMH, xét nghiệm Chlamydia, xét nghiệm tuyến giáp (TSH, T3, FT4), xét nghiệm nội tiết FSH, LH, E2, Prolactin, P4, xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung và ung thư vú.
- Siêu âm cần thiết: Siêu âm phụ khoa, siêu âm đếm nang thứ cấp, siêu âm theo dõi sự phát triển của nang noãn, siêu âm bơm nước buồng tử cung.
- Chụp X-quang tử cung – vòi trứng (HSG) được sử dụng để đánh giá buồng tử cung và sự thông thương của vòi tử cung 2 bên (ống dẫn trứng).
- Nội soi buồng tử cung thường được áp dụng để quan sát buồng tử cung, giúp chẩn đoán và điều trị các bất thường ở tử cung. Đây có thể là nguyên nhân dẫn đến vô sinh hoặc thất bại làm tổ nhiều lần.
Để chẩn đoán hiếm muộn nam có các phương pháp chẩn đoán như:
- Các xét nghiệm cơ bản:
Các xét nghiệm cơ bản để chẩn đoán hiếm muộn nam bao gồm: Xét nghiệm tinh dịch đồ (xét nghiệm phân tích tinh dịch), xét nghiệm miễn dịch, xét nghiệm nội tiết ở nam giới, xét nghiệm nước tiểu sau xuất tinh, xét nghiệm di truyền: xét nghiệm gene và bộ nhiễm sắc thể đồ, xét nghiệm kiểm tra mức độ đứt gãy DNA của tinh trùng (Halosperm Test).
Ảnh: Xét nghiệm mẫu tinh trùng
- Một số siêu âm cần thiết bao gồm: Siêu âm tinh hoàn, siêu âm bụng…
Bệnh hiếm muộn có chữa được không?
Hiếm muộn có chữa được không là điều mà nhiều cặp vợ chồng quan tâm, hiện nay với sự phát triển của y học hiện đại, phần lớn những bệnh lý dẫn đến hiếm muộn con hoàn toàn có thể điều trị nếu được chẩn đoán kịp thời.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thành công khi chữa trị hiếm muộn bao gồm: độ tuổi của người phụ nữ, thời điểm bắt đầu điều trị càng sớm (tuổi càng trẻ) thì khả năng thành công càng cao. Thứ 2 là các bệnh lý, và sức khỏe của vợ chồng trước khi thực hiện chữa trị. Thứ 3 là trình độ, chuyên môn của đội ngũ chuyên gia hỗ trợ sinh sản, trang thiết bị và phòng Lab đạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Bên cạnh đó cần phác đồ cá thể hóa theo từng tình trạng của mỗi cặp vợ chồng và chăm sau sức khỏe sau tiến hành điều trị bệnh kỹ lưỡng.
Vì vậy các cặp vợ chồng đang mong con nên chủ động thăm khám sớm, và một điều quan trọng là nên giữ tinh thần lạc quan, chủ động chia sẻ những vấn đề mình đang gặp phải và những lo lắng với bác sĩ điều trị, kiên trì với phác đồ và niềm tin vào bản thân và bác sĩ vì hiếm muộn chỉ là chậm và khó có con hơn so với những cặp vợ chồng bình thường khác chứ không phải không thể có con.
Biện pháp phòng ngừa hiếm muộn như thế nào?
Hiện nay hiếm muộn được xem là căn bệnh nguy hiểm xếp thứ 3 chỉ sau ung thư và tim mạch vì vậy phòng ngừa hiếm muộn như thế nào luôn được các cặp vợ chồng hay người trong độ tuổi sinh sản quan tâm.
Việc phòng tránh có thể được thực hiện trong việc thay đổi các thói quen hằng ngày cụ thể như:
- Thực hiện lối sống lành mạnh, không lạm dụng rượu bia, các đồ uống thực phẩm chứa cồn hay các chất kích thích, không sử dụng thuốc lá.
- Thường xuyên luyện tập thể dục thể thao để có sức khỏe tốt và nâng cao đề kháng.
- Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, ăn thực phẩm tốt cho sức khỏe, hạn chế ăn quá nhiều đường, muối, các thực phẩm chứa nhiều chất bảo quản và đồ ăn quá nhiều dầu mỡ.
- Hạn chế tiếp xúc với môi trường độc hại, ô nhiễm, làm việc ở môi trường tiếp xúc với chất hóa học cần đồ bảo hộ kỹ càng.
- Thực hiện quan hệ tình dục lành mạnh, một vợ một chồng, tần suất quan hệ thường xuyên 2-3 lần/tuần và không sinh hoạt tình dục thô bạo.
- Đi khám vô sinh ngay khi gặp các vấn đề bất thường cảnh báo mắc bệnh lý hiếm muộn.
Ảnh: Tư vấn cho các cặp vợ chồng đang mong con
Khoa Hỗ trợ sinh sản và Nam học, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Bắc Ninh Với phương châm “Gieo mầm hạnh phúc- Hướng tới tương lai”, luôn đồng hành và hiện thực hoá giấc mơ làm cha mẹ cho các cặp vợ chồng vô sinh – hiếm muộn trên hành trình “tìm kiếm con yêu.
Hiện tại Khoa Hỗ trợ sinh sản và Nam Học , Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Bắc Ninh với đội ngũ bác sĩ có trình độ chuyên môn cao, phương tiện hiện đại đồng bộ đã và đang thực hiện các kỹ thuật :
Thăm khám và tư vấn chuyên sâu về hiếm muộn, mong con, khám tư vấn tiền hôn nhân.
IUI – lọc rửa bơm tinh trùng vào buồng tử cung
IVF- thụ tinh trong ống nghiệm
Chọc hút tinh hoàn, mào tinh hoàn lấy tinh trùng, trữ đông (phôi, noãn và tinh trùng).
Phẫu thuật nội soi vô sinh, thông tắc vòi tử cung, dính buồng tử cung, u nang buồng trứng, U xơ tử cung,… trên người bệnh đang mong con.
Bs.Nguyễn Đình Tá – Khoa Hỗ trợ sinh sản và Nam Học
Add: Đường Huyền Quang, Phường Võ Cường, TP. Bắc Ninh, Bắc Ninh
Email: bvsn.syt@bacninh.gov.vn
Hotline: 1900 588 827
Website: http://benhviensannhibacninh.vn
Fanpage: https://www.facebook.com/benhviensannhitinhbacninh