Paracetamol (còn gọi là acetaminophen) là thuốc giảm đau, hạ sốt rất phổ biến và hầu như gia đình nào cũng có. Thuốc được đánh giá an toàn khi dùng đúng liều, đúng cách. Tuy nhiên, nhiều trường hợp ngộ độc paracetamol nguy hiểm, thậm chí tử vong đã xảy ra chỉ vì thói quen tự ý dùng thuốc hoặc uống quá liều.

Vì sao dễ ngộ độc Paracetamol?

Tự ý tăng liều: Khi sốt cao, nhiều người nghĩ “uống thêm cho nhanh hạ sốt” mà không biết thuốc có giới hạn liều tối đa.
Uống nhiều chế phẩm cùng lúc: Paracetamol có mặt trong rất nhiều thuốc cảm cúm, giảm đau, hạ sốt… Người bệnh vô tình uống nhiều loại thuốc có cùng hoạt chất, dẫn đến quá liều.
Dùng sai cho trẻ em: Cha mẹ thường ước lượng liều “theo cảm tính”, hoặc dùng chung thuốc của người lớn cho trẻ, làm tăng nguy cơ ngộ độc.
Thói quen lạm dụng: Có người uống paracetamol hàng ngày để giảm đau mỏi, đau đầu, kéo dài trong nhiều tuần mà không đi khám nguyên nhân.

Biểu hiện của ngộ độc Paracetamol

Nhiễm độc paracetamol có thể do dùng một liều độc duy nhất, hoặc do uống lặp lại liều lớn paracetamol (ví dụ, 7,5 – 10 g mỗi ngày, trong 1 – 2 ngày), hoặc do uống thuốc dài ngày. Hoại tử gan phụ thuộc liều là tác dụng độc cấp tính nghiêm trọng nhất do quá liều và có thể gây tử vong.
Buồn nôn, nôn, và đau bụng thường xảy ra trong vòng 2 – 3 giờ sau khi uống liều độc của thuốc. Methemoglobin – máu, dẫn đến chứng xanh tím da, niêm mạc và móng tay là một dấu hiệu đặc trưng nhiễm độc cấp tính dẫn chất p-aminophenol; một lượng nhỏ sulfhemoglobin cũng có thể được sản sinh. Trẻ em có khuynh hướng tạo methemoglobin dễ hơn người lớn sau khi uống paracetamol.
Khi bị ngộ độc nặng, ban đầu có thể do kích thích hệ thần kinh trung ương, kích động, và mê sảng. Tiếp theo có thể là ức chế hệ thần kinh trung ương; sững sờ, hạ thân nhiệt; mệt lả; thở nhanh, nông, yếu, không đều; huyết áp thấp; và suy tuần hoàn. Trụy mạch do giảm oxy huyết tương đối do tác dụng ức chế trung tâm, tác dụng này chỉ xảy ra với liều rất lớn. Sốc có thể xảy ra nếu giãn mạch nhiều. Cơn co giật nghẹt thở gây tử vong có thể xảy ra. Tử vong có thể xảy ra đột ngột sau hôn mê hoặc sau vài ngày hôn mê.
Dấu hiệu lâm sàng thương tổn gan trở nên rõ rệt trong vòng 2 đến 4 ngày sau khi uống liều độc. Aminotransferase huyết tương tăng (đôi khi tăng rất cao) và nồng độ bilirubin trong huyết tương cũng có thể tăng; thêm nữa, khi thương tổn gan lan rộng, thời gian prothrombin kéo dài. Có thể 10% người bệnh bị ngộ độc không được điều trị đặc hiệu đều có thương tổn gan nghiêm trọng; trong số đó 10% đến 20% cuối cùng tử vong vì suy gan. Suy thận cấp cũng xảy ra ở một số người bệnh. Sinh thiết gan phát hiện hoại tử trung tâm tiểu thùy trừ vùng quanh tĩnh mạch cửa. Ở những trường hợp không tử vong, thương tổn gan phục hồi sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Liều dùng an toàn của Paracetamol

Người lớn: 500-1000mg mỗi 4-6 giờ nếu cần, không quá 4g (4000 mg) trong 24 giờ.
Trẻ em: Liều 10–15mg/kg/lần, mỗi 4–6 giờ nếu cần, tối đa 60mg/kg/ngày.

Không được tự ý dùng Paracetamol để giảm đau quá 10 ngày đối với người lớn và 5 ngày đối với trẻ em.

Không được tự ý dùng Paracetamol để hạ sốt trong những trường hợp sốt quá cao (≥ 39.5 ^oC), sốt kéo dài hơn 3 ngày hoặc sốt tái phát.

Để giảm thiểu nguy cơ quá liều, không nên cho trẻ em quá 5 liều paracetamol để giảm đau hoặc hạ sốt trong vòng 24 giờ.

Tuyệt đối không tự ý tăng liều, không uống nhiều chế phẩm cùng lúc nếu chưa chắc chắn thành phần

Lời khuyên

Luôn đọc kỹ thành phần của thuốc trước khi dùng.
Không tự ý kết hợp nhiều loại thuốc cảm cúm, hạ sốt khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ.
Nếu sốt cao, đau kéo dài hoặc tái phát nhiều lần – hãy đi khám để tìm nguyên nhân, không lạm dụng paracetamol.
Hãy ghi nhớ: Paracetamol an toàn khi dùng đúng, nhưng có thể gây tử vong nếu dùng sai.

Tài liệu tham khảo

Dược thư quốc gia Việt Nam, lần xuất bản thứ ba do Bộ Y tế ban hành Quyết định số 3445/QĐ-BYT ngày 23 tháng 12 năm 2022.