Theo thống kê của Bệnh viện Nhi Đồng TW, tỉ lệ trẻ chậm nói hiện nay đạt 20%, do nhiều nguyên nhân không chỉ do phát triển của trẻ mà còn do các yếu tố môi trường tác động khiến nhiều cha mẹ lo lắng. Vậy nên việc nhận diện sớm các dấu hiệu trẻ chậm nói, hiểu đúng “trẻ chậm nói là gì” và áp dụng những phương pháp hỗ trợ tại nhà sẽ giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách hiệu quả
I. Trẻ chậm nói đơn thuần là gì?
Trẻ chậm nói đơn thuần là tình trạng trẻ không đạt được các mốc phát triển về ngôn ngữ theo đúng độ tuổi so với các bạn cùng trang lứa. Trẻ có thể gặp khó khăn trong việc thể hiện cảm xúc, suy nghĩ hoặc nhu cầu thông qua ngôn ngữ. Một số trẻ biết cách nói nhưng lại ít nói, có thể do “lười” hoặc vì lý do nào đó mà trẻ không muốn tương tác bằng ngôn ngữ..
II. Dấu hiệu của trẻ chậm nói
- Đối với trẻ 7 tháng tuổi: Chưa bập bẹ được những âm thanh đơn giản như baba, mama,…
- Với trẻ 12 tháng tuổi bị chậm nói:
- Trẻ không biết cách sử dụng cử chỉ để giao tiếp với bố mẹ và mọi người xung quanh.
- Không thể nói được bất kỳ từ nào như ba, mẹ,…
- Không biết làm các hành động đơn giản như vẫy tay, lắc đầu hoặc chỉ tay vào đồ vật.
3. Trẻ 15 tháng chậm nói:
- Trẻ vẫn chưa thể nói được bất kỳ từ ngữ nào.
- Trẻ không biết chỉ tay vào đồ vật mình thích và thể hiện mong muốn của mình với ba mẹ.
4. Trẻ 18 tháng chậm nói:
- Trẻ chưa thể nói được từ 3 đến 5 từ đơn giản.
- Trẻ không biết dùng cử chỉ để ra hiệu muốn lấy những đồ vật mình thích.
- Không trả lời hay đưa ra hành động đáp lại khi được ba mẹ hỏi.
5. Trẻ từ 19 đến 23 tháng tuổi (dưới 2 tuổi) chậm nói:
- Trẻ chưa nói được khoảng 10 từ và không thể diễn đạt rõ nghĩa.
- Ít hoặc hầu như không sử dụng được các câu ghép.
- Vốn từ còn hạn chế.
6. Trẻ 24 tháng tuổi bị chậm nói:
- Trẻ đã nói được nhưng vẫn rất ít, chưa quá 15 từ.
- Trẻ chưa thể tự nói ra hay diễn đạt ý muốn của mình bằng lời nói với mọi người xung quanh.
7. Trẻ từ 25 đến 35 tháng (2 đến 3 tuổi) chậm nói:
- Trẻ vẫn chưa thể gọi tên một vài bộ phận trên cơ thể.
- Trẻ đã bắt đầu nói nhưng vẫn chưa rõ nghĩa.
8. Trẻ 3 tuổi chậm nói:
- Trẻ không nói được một câu đơn giản có 3 – 4 từ đơn, ví dụ như “mẹ bế con”, “muốn uống sữa”…
- Trẻ không nói được rõ ràng, nói lắp bắp.
- Trẻ muốn ở gần ba mẹ và không muốn chơi với những đứa trẻ khác.
9. Trẻ 4 tuổi chậm nói:
- Trẻ chưa phát âm thành thạo hết các phụ âm.
- Trẻ không sử dụng đại từ nhân xưng đúng cách, ví dụ như “mẹ”, “con”
III. Các cách dạy trẻ chậm nói tại nhà dễ thực hiện
- Trò chuyện với bé
Không cần đợi đến khi bé lớn, bé hiểu chuyện thì bạn mới trò chuyện. Mà ngay từ những tháng đầu đời, khi bé biết “hóng chuyện” thì bạn hãy thường xuyên giao tiếp cùng con. Lúc này, tuy bé chưa hiểu và chưa nói được, nhưng sẽ rất phấn khích trước những lời nói của bạn.
Đến khi bé lớn hơn và nếu có dấu hiệu chậm nói, hãy tăng cường giao tiếp với con. Hãy nói những câu từ đơn giản, dễ hiểu và trình bày thật chậm, thật rõ để bé có thể tiếp thu, ghi nhớ và nói lại những gì mà bé đã nghe từ bạn. Cách này đòi hỏi bạn phải thật kiên trì, nhẫn nại, kiểu “mưa dầm thấm lâu”.
Cách dạy trẻ chậm nói tại nhà đơn giản nhất là tăng cường trò chuyện với con
- Hát cho bé nghe
Hát cho bé nghe mang đến nhiều lợi ích, giúp bé phát triển tư duy âm nhạc. Đồng thời, ghi nhớ được nhiều từ vựng hay ho trong bài hát. Ngoài ra, còn là cách để gắn kết tình cảm giữa bé với mọi người trong nhà. Do đó, bạn đừng quên hát cho bé nghe mỗi ngày bằng những bài hát bé yêu thích và phù hợp với độ tuổi của bé.
- Đọc sách cho bé
Tương tự như hát, đọc sách cũng là cách dạy trẻ chậm nói tại nhà đơn giản mà hiệu quả. Qua những câu chuyện cổ tích hay những vần thơ, bé sẽ tiếp thu và ghi nhớ được nhiều từ vựng hơn. Ngoài ra, đọc sách trước khi ngủ còn giúp bé có ngủ ngon, có những giấc mơ đẹp.
- Cho bé ra ngoài
Hãy cho bé ra ngoài nhiều hơn và tạo điều kiện để bé được tiếp xúc với nhiều người. Có thể lúc này bé chưa thể giao tiếp được, nhưng bé sẽ để ý lời nói và hành động của người khác, sau đó bắt chước theo. Bằng cách này, bé sẽ trở nên nhanh nhẹn, hoạt ngôn hơn. Và ra ngoài nhiều cũng cách là để bé được dạn dĩ, tự tin.
Cho bé ra ngoài vui chơi và gặp gỡ mọi người để gia tăng khả năng giao tiếp
- Hạn chế dùng ti vi, điện thoại
Để có thời gian làm việc, rất nhiều ba mẹ cho con xem ti vi, điện thoại mà không biết rằng việc này có thể khiến bé bị chậm nói. Đơn giản là vì bé quá tập trung, quá mải mê vào các chương trình trên ti vi, điện thoại mà bỏ qua việc học nói, giao tiếp cùng mọi người.
Do đó, bạn nên hạn chế cho con xem ti vi và điện thoại. Nếu có xem thì chỉ xem 1 – 2 lần/ngày, mỗi lần tối đa 30 phút. Và bạn hãy dành thời gian để ngồi xem cùng với bé. Trong lúc xem cùng, đừng quên khuyến khích bé trò chuyện bằng cách gợi hỏi những câu liên quan đến nội dung chương trình mà bé đang xem.
- Không giả giọng ngọng nghịu của con
Một số ba mẹ có thói quen giả giọng ngọng nghịu của con vì cho rằng đây là một sự… dễ thương. Thực tế, việc này là rất tai hại vì khi nghe ba mẹ nói chuyện với mình bằng giọng ngọng nghịu này, bé sẽ quen tai và bắt chước theo. Lâu dần trở thành một thói quen rất khó sửa đổi. Do đó, bạn cần phải phát âm thật chuẩn và rõ khi trò chuyện với bé để tránh tình trạng này.
Cần nói chuyện “tròn vành rõ chữ” với con, tuyệt đối không giả giọng ngọng nghịu
- Để bé tự giải quyết vấn đề
Trẻ chậm nói và lười nói thường có thói quen sử dụng hành động, tay chân để biểu đạt mong muốn của mình. Lúc này, bạn không nên làm theo mong muốn của con. Thay vào đó, hỏi con muốn gì và khuyến khích con dùng lời nói để thể hiện mong muốn đó. Đây không chỉ là cách dạy trẻ chậm nói tại nhà mà còn là phương pháp giúp con kiên trì, nhẫn nại và tự lập hơn
IV. Lưu ý gì khi tự dạy trẻ chậm nói tại nhà?
Trên đây là tổng hợp những cách dạy trẻ chậm nói tại nhà để bạn tham khảo và áp dụng. Thực tế thì việc dạy trẻ chậm nói tại nhà là không hề đơn giản. Để đạt được hiểu quả như mong đợi thì bạn cần nhớ:
- Tất cả các thành viên trong gia đình cùng “đồng lòng hợp sức” trong việc phát triển tư duy ngôn ngữ của bé. Tuyệt đối tránh tình trạng mỗi người một phương pháp vì sẽ không mang lại hiệu quả.
- Trò chuyện với bé bằng những từ ngữ đơn giản, dễ hiểu; câu văn ngắn gọn, dễ nhớ. Đồng thời, phát âm rõ lời và nhìn thẳng vào mắt bé, giúp bé dễ tập trung vào câu chuyện.
- Trò chuyện từ tốn, nhẹ nhàng để bé tiếp thu và ghi nhớ từ từ. Quan trọng nhất là bạn phải kiên nhẫn và bình tĩnh, ngay cả khi bé không chịu nói theo thì cũng đừng vội nản chí.
- Dạy trẻ chậm nói tại nhà sẽ không mang lại hiệu quả tức thì, mà đòi hỏi phải có thời gian, thậm chí là rất lâu. Và bạn hãy trò chuyện với bé “mọi lúc mọi nơi” để gia tăng hiệu quả.
- Có thể cho bé đi lớp nhà trẻ, lớp mầm non để bé được tiếp xúc với cô giáo và các bạn đồng trang lứa. Đây là một trong những cách dạy trẻ chậm nói rất hiệu quả.
- Đặc biệt, nếu bé chậm nói kèm theo các biểu hiện của tự kỷ hay bệnh lý bẩm sinh thì cần đưa con đi khám càng sớm càng tốt.
 |
BỆNH VIỆN SẢN – NHI BẮC NINH |
Add: Đường Huyền Quang, Phường Võ Cường, TP. Bắc Ninh, Bắc Ninh.
Email: bvsn.syt@bacninh.gov.vn
Hotline: 1900 588 827.
Website: http://benhviensannhibacninh.vn
Fanpage: https://www.facebook.com/benhviensannhitinhbacninh
Trần Thị Ngọc Anh – Khoa Nội nhi tổng hợp